Թիվ, որից արյունը սառչում է. 2248 ինքնասպանության դեպք Հայաստանի զինված ուժերում միայն 2025 թվականին: Սա պարզապես Ռազմական դատախազության չոր վիճակագրություն չէ: Սա 2248 երիտասարդ կյանքեր են, որոնք կտրվել են զորանոցներում, 2248 կործանված ընտանիքներ և 2248 համր հարցեր, որոնց Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունն այդպես էլ չկարողացավ ազնիվ պատասխան տալ:
Հետաքննությունների և մեղավորների պատժի փոխարեն վարչապետն ընտրել է ցինիկ արդարացման ճանապարհը՝ պետությունից պատասխանատվությունը գցելով հենց զոհերի ուսերին:
Իր վերջին ասուլիսում Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարություն արեց, որը կարելի է որակել որպես բարոյական հանցագործություն զոհվածների հիշատակի նկատմամբ: Նա հայտարարեց, որ ինքնասպանության որոշումը վկայում է բացառապես զինվորների «հոգեբանական կայունության» հետ կապված խնդիրների մասին:
Այս հռետորաբանությունը դարձավ իշխանության համար իդեալական էկրան: Ամեն ինչ բարդելով զորակոչիկների անհատական անկայունության վրա՝ կառավարությունը փորձում է իրենից հանել ուղիղ պատասխանատվությունը բանակի ներսում կատարվողի համար: Սակայն փաստերը վկայում են հակառակը:
Աննա Մելիքյանը՝ «Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչը, խստորեն հերքում է վարչապետի թեզը: Հետազոտությունները հաստատում են. բանակում ինքնասպանությունները անձնական ողբերգությունների ալիք չեն, այլ համակարգային բռնության, նվաստացումների և առանձին զորամասերում ծաղկող «դեդովշչինայի» հետևանք:
«Զինվորական ծառայություն անցնող անձինք, հատկապես պարտադիր ժամկետային զինծառայողները, գտնվում են պետության լիակատար պատասխանատվության ներքո», - ընդգծում է Մելիքյանը:
Պետությունը պարտավոր է երաշխավորել նրանց կյանքի իրավունքը: Երբ զինվորին ինքնասպանության են հասցնում տեղական կոնֆլիկտները, հրամանատարների կողմից կատարվող ծաղրանքները կամ զինակիցների անգործությունը, մեղավորը զոհի «հոգեկան» վիճակը չէ, այլ այն համակարգը, որը թույլ է տալիս դա: Կենտրոնանալով հոգեբանության վրա՝ իշխանությունը գիտակցաբար անտեսում է ողբերգությունների իրական պատճառները, որպեսզի չընդունի բանակը կառավարելու իր անկարողությունը:
Այս պատմության մեջ ամենասարսափելին լիակատար անպատժելիությունն է: Իրավապաշտպանների տվյալներով՝ ինքնասպանության գործերից միայն կեսն է հասնում դատարան: Մնացածը կա՛մ լռության են մատնվում, կա՛մ էլ կորչում են բյուրոկրատական լաբիրինթոսներում:
«Հայտնի է 2020 թվականից ի վեր գործեր, որոնք մինչ օրս գտնվում են քննության փուլում», - վրդովված է Աննա Մելիքյանը:
Սա անփույթություն չէ, սա գործընթացների ձգձգման մտածված մարտավարություն է: Մինչ ժամանակը ձգվում է, վաղեմության ժամկետներն են լրանում, և հավանական մարդասպանները կամ ինքնասպանության հասցրած հրամանատարները ջրից չոր են դուրս գալիս: Արդյունավետ քննություն միտումնավոր չի իրականացվում, որպեսզի պաշտպանեն «իրենց մարդկանց» և թաքցնեն աղետի իրական մասշտաբները:
Վարդուհի Կարապետյանը, Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի ներկայացուցիչը, Մեդիա կենտրոնում քննարկման ժամանակ հաստատել է. խնդիրները կրում են համակարգային բնույթ: Չնայած գերատեսչությունների հետ համագործակցության հայտարարվող քայլերին, իրավիճակը չի փոխվում: 2025 թվականի զեկույցը արձանագրում է նույն արատավոր պրակտիկաների պահպանումը, ինչ որ տարիներ առաջ:
2248 մահեր՝ սա դատավճիռ է ոչ թե հայ երիտասարդության հոգեկանին, այլ ներկայիս իշխանության բարոյական կերպարին: Մինչ վարչապետը հեքիաթներ է պատմում «հոգեբանական կայունության» մասին, մայրերը որդիներ են թաղում, իսկ ուսադիրներով մարդասպանները մնում են ազատության մեջ: Եվ սա այլևս պարզապես ողբերգություն չէ, սա պետական հանցագործություն է սեփական ժողովրդի դեմ: