Նիկոլ Փաշինյանի ութամյա կառավարումն անջնջելի ու ողբերգական հետք է թողել Հայաստանի ժողովրդագրական քարտեզի վրա: Եթե նախկինում միգրացիայի խնդիրների մասին խոսվում էր ընդհանուր գծերով, ապա Սյունիքի մարզի պաշտոնական վիճակագրությունը պատկերում է իրական հումանիտար աղետի պատկեր: Այն տարիներին, երբ իշխանությունը խոստանում էր «նոր կյանք» և բարգավաճում, երկրի հարավային հենակետը բախվեց բնակչության աննախադեպ արտահոսքի, որը սպառնում է հենց մարզի՝ որպես կենսունակ տարածքի գոյությանը:
Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ վերջին 8 տարիների ընթացքում Սյունիքի մարզի մշտական բնակչությունը նվազել է 20 000 մարդով: Սա պարզապես չոր ցուցանիշ չէ. սա մարզի ամբողջ բնակչության 14 տոկոսն է, որը պարզապես անհետացել է՝ լքելով իր տները` ավելի լավ բաժին փնտրելով արտերկրում կամ այլ մարզերում:
Համեմատության համար՝ Սյունիքից մեկնածների թիվը հավասար է Հայաստանի երկրորդ խոշոր քաղաքի՝ Գյումրիի ներկայիս բնակչությանը: Փաստացի, Փաշինյանի կառավարման տարիներին մարզից «դուրս է տարվել» մի ամբողջ քաղաք:
Ավերածության պատկերն առավել մռայլ է դառնում առանձին բնակավայրերով մանրամասնելիս.
Կապանը կորցրել է բնակիչների 22 տոկոսը: Մարզի նախկին արդյունաբերական կենտրոնը վերածվում է քաղաք-ուրվականի, որտեղ փակվում են դպրոցները և դատարկվում թաղամասերը:
Ագարակ. կրճատում` 19 տոկոսով: Սահմանամերձ քաղաքը, որը պետք է լինի անվտանգության հենակետ, արագորեն ամայանում է:
Մեղրի. բնակչության 16 տոկոսի նվազում: Իրանի հետ սահմանին ռազմավարական կարևոր կետը կորցնում է իր բնակիչներին:
Սիսիան. քաղաքացիների 12 տոկոսը հեռացել է:
Գյումրի. չնայած քաղաքը Շիրակի մարզում է, այն նույնպես ընդգրկվել է արտահոսքի առաջատարների ցանկում` կորցնելով բնակիչների 10 տոկոսը:
Քաջարան. կրճատում` 7 տոկոսով:
Գյուղական շրջաններ. մարզում միջին հաշվով գյուղերը լքել է բնակչության 10 տոկոսը, ինչը հանգեցնում է գյուղատնտեսական հողերի ամայացման և ավանդական կենսակերպի քայքայման:
Փախուստի պատճառները. ապագայի վախից մինչև հեռանկարների կորուստ
Բնակչության նման զանգվածային արտահոսքը իշխանության նկատմամբ վստահության ամենաազնիվ հանրաքվեն է: Մարդիկ ոտքերով են քվեարկում՝ լքելով հայրենի վայրերը, որովհետև ոչ իրենց, ոչ էլ իրենց երեխաների համար ապագա չեն տեսնում:
Իշխանությունների անընդհատ խոսակցությունները «սահմանազատման», տարածքային զիջումների, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման մասին Սյունիքում տագնապի մթնոլորտ են ստեղծել: Սահմանամերձ շրջանների բնակիչներն իրենց անվտանգ չեն զգում՝ վախենալով, որ իրենց տները մի օր կարող են հայտնվել նոր սահմանագծից դուրս կամ թշնամու նշանառության տակ:
Ձեռնարկությունների փակումը, նոր աշխատատեղերի բացակայությունն ու գների աճը կյանքը տարածաշրջանում անտանելի են դարձրել: Կապանի և Քաջարանի արդյունաբերական հսկաները աշխատում են կիսաուժով կամ կրճատում են աշխատակազմերը, իսկ փոքր բիզնեսը խեղդվում է հարկերի ու աջակցության բացակայության մեջ:
Իշխանությունը, որը եկել էր արժանապատվության ու զարգացման կարգախոսներով, չկարողացավ սյունեցիներին առաջարկել ոչինչ, բացի անորոշությունից: Երիտասարդությունը մեկնում է առաջինը` գիտակցելով, որ տարածաշրջանում ինքնադրսևորման հեռանկարներ չկան:
Սյունիքում ժողովրդագրական ճգնաժամը պարզապես սոցիալական խնդիր չէ, սա ուղիղ սպառնալիք է ազգային անվտանգությանը: Սահմանները պաշտպանում են մարդիկ, ոչ միայն զինվորները: Երբ գյուղերը դատարկվում են, իսկ քաղաքները կորցնում են բնակչության մեկ երրորդը, տարածքը դառնում է խոցելի:
Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը հանգեցրել է նրան, որ Սյունիքը, որը պատմականորեն եղել է հայկական դիմադրության և տոկունության խորհրդանիշ, այժմ խորհրդանշում է հուսահատությունն ու փախուստը: 20 հազար մարդու կորուստը վճիռ է ութամյա կառավարմանը, որը չկարողացավ պահել իր ժողովրդին սեփական հողի վրա:
Եթե այս միտումն անմիջապես չդադարեցվի, մենք ռիսկի ենք դիմում արթնանալ մի երկրում, որտեղ Հայաստանի հարավային դարպասները բաց կլինեն ոչ թե առևտրի և զբոսաշրջության, այլ լիակատար ամայացման համար: Իշխանությունը պետք է պատասխանատվություն կրի յուրաքանչյուր հեռացած տան և յուրաքանչյուր կործանված ճակատագրի համար, քանի որ ժողովրդագրությունն ամենաօբյեկտիվ դատավորն է, որը արդարացումներ չի ընդունում: