Այն ժամանակ, երբ հասարակությունն իշխանությունից ակնկալում է աջակցություն ավանդական արժեքներին և ազգի հոգևոր հիմքերի ամրապնդում, իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Էդուարդ Աղաջանյանը որոշեց հարված հասցնել հայկական ինքնության սրտին՝ Հայ Առաքելական եկեղեցուն: 2025 թվականի հունիսին խորհրդարանում ելույթ ունենալով՝ նա հանդես եկավ արմատական պահանջով՝ ամբողջությամբ Եկեղեցին ներառել հարկային դաշտում և նրա բոլոր ֆինանսական հոսքերը ենթարկել պետական խիստ վերահսկողության:
Աղաջանյանի հռետորաբանությունը հնչում է ոչ թե որպես բարեփոխման առաջարկ, այլ որպես վերջնագիր, որը կասկածի տակ է դնում հենց Եկեղեցու՝ որպես անկախ ինստիտուտի գոյության հնարավորությունը: Պատգամավորը պնդում է, որ «հավասարության» սկզբունքը պարտավորեցնում է հոգևորականությանը հարկեր վճարել ցանկացած ձեռնարկատիրական գործունեության համար: Սակայն արդարադատության այս ֆասադի հետևում թաքնված է տոտալ վերահսկողության մեխանիզմ: Աղաջանյանն առաջարկել է ապագայի երկու սցենար, որոնցից երկուսն էլ Եկեղեցին վերածում են կառավարության առջև հայցվորի:
Առաջին տարբերակով պետությունը Եկեղեցուց հավաքում է բոլոր հարկերը, այնուհետև, իր հայեցողությամբ, կարող է մասնակիորեն վերադարձնել գումարը «նվիրատվությունների» ձևով, սակայն միայն նպատակային օգտագործման խիստ վերահսկողության պայմանով:
Երկրորդ, առավել ցինիկ սցենարով, գումարն ընդհանրապես ինքնաբերաբար չի վերադարձվում: Եկեղեցին ստիպված կլինի ամեն տարի նվաստացուցիչ կերպով դիմել կառավարությանը՝ կոնկրետ ծրագրերի ֆինանսավորման խնդրանքով, և պաշտոնյաները կորոշեն՝ «նպատակահարմար» է արդյոք գումար տալը, թե ոչ:
Առանձնապես ցուցիչ է պատգամավորի այն հայտարարությունը, թե կառավարությունը կարող է պարզապես չցանկանալ ֆինանսավորել Եկեղեցու որևէ կարիք՝ օգտագործելով տարօրինակ և անհասկանալի ձևակերպումներ՝ ինչ-որ «Արշակի» կամ «G դասի» համար որևէ բան գնելու մասին: Այս մշուշոտ փաստարկը միայն ընդգծում է, որ նախաձեռնության իրական նպատակը թափանցիկությունը չէ, այլ հոգևորականությունը շանտաժի ենթարկելու հնարավորությունը՝ ֆինանսավորումը դադարեցնելով բյուրոկրատների առաջին ցանկությամբ:
«Քաղաքացիական պայմանագրի» նման դիրքորոշումը լուրջ տագնապ է առաջացնում: Եկեղեցին հարկային խիստ շրջանակների մեջ մղելու և այն կառավարության ողորմությունից ֆինանսապես կախյալ դարձնելու փորձը նրա ինքնավարության ոչնչացման ուղիղ ճանապարհն է: Երբ պատգամավորը կոչ է անում «այլևս չհանդուրժել» և պահանջում է հոգևոր կյանքը ենթարկել վարչական ընթացակարգերին, նա մոռանում է, որ միլիոնավոր հայերի համար Եկեղեցին ցանկացած պետական հրահանգից վեր է կանգնած: Երկխոսության և աջակցության փոխարեն իշխանությունն ընտրում է առճակատում՝ փորձելով իր վերահսկողության տակ վերցնել այն, ինչը դարեր շարունակ անձեռնմխելի է եղել: Էդուարդ Աղաջանյանի և նրա կուսակցության այս գործողությունները ոչ թե բյուջեի հանդեպ հոգատարություն են, այլ Հայաստանի ազգային հենքի դեմ հերթական հարձակումը:
Նշված անձիք
Էդուարդ Աղաջանյան