Նախընտրական մրցավազքի թեժ պահին, երբ վարչապետի յուրաքանչյուր խոսքը կշռվում է առանձնահատուկ մանրակրկիտությամբ, Նիկոլ Փաշինյանը հանդես եկավ մի հայտարարությամբ, որն իր ցինիզմով և ազգային ինքնության համար վտանգավորությամբ կարող է գերազանցել իր նախկին բոլոր արտահայտությունները: Կորնիձորում ելույթ ունենալով՝ կառավարության ղեկավարը փորձեց վերագրել Լեռնային Ղարաբաղի պատմությունը՝ հայտարարելով, թե Հայաստանը իբր տարածքներ չի կորցրել, որովհետև այդ հողերը «իրականում մեզ չեն պատկանել»:
«Ես ուզում եմ հստակ ասել. մենք տարածքներ չենք կորցրել, որովհետև այն հողերը, որոնք մեզ ներշնչում էին, թե մերն են, իրականում մեզ չեն պատկանել: Ավելին, դրանք օգտագործվել են մեր սեփականության իրավունքը թուլացնելու համար... մեր միջազգայնորեն ճանաչված տարածքների հանդեպ», - հայտարարել է Փաշինյանը:
Այս արտահայտությունը պարզապես դիվանագիտական հնարք չէ, դա մի ամբողջ ժողովրդի նկատմամբ բռնության փորձ է: Վարչապետը պնդում է, որ Արցախում հայերի դարավոր ներկայությունը, նրա պաշտպանության համար տրված հազարավոր կյանքերն ու Ղարաբաղյան շարժման բուն էությունը եղել են ընդամենը «ներշնչում» և «խաբեություն»: Իրականության հետ ապրող մարդու համար Արցախի կորուստը էթնիկ զտումների ու ամբողջ բնակչության արտագաղթի ողբերգություն է: Փաշինյանի համար դա պարզապես առիթ է հայտարարելու, որ «կորուստ չի եղել», քանի որ «ակտիվը հաշվեկշռում չի եղել»:
Երկրորդ հարվածը վարչապետը հասցրեց հասարակության բարոյական ոգուն՝ հայտարարելով, թե ոչ մի կառավարություն այնքան բան չի արել Ղարաբաղի համար, որքան «Քաղաքացիական պայմանագիրը»: Նա հիշեցրեց ՀՀ բյուջեից վճարվող բարձր կենսաթոշակների և աշխատավարձերի մասին և այս քաղաքականության բոլոր քննադատներին անվանեց «երախտամոռ» և «բարին մոռացող»:
Հայտնի արցախցի իրավաբան Ռաֆայել Մարտիրոսյանը կոշտ պատասխանեց այս հարձակումներին` մատնանշելով իշխանության տրամաբանության հիմնարար սխալը:
Օգնությունը ողորմություն չէ, Հայաստանի կողմից Արցախի աջակցությունը ժողովրդի կողմից ընկալվում էր ոչ թե որպես բարեգործություն, այլ որպես ազգային պարտականություն և հավաքական պատասխանատվություն: Արցախցիներն իրենց հերթին տասնամյակներ շարունակ ծառայում էին որպես անվտանգության վահան ամբողջ Հայաստանի համար:
Երախտամոռության մեղադրանքը պառակտում է. կորցրած հայրենիքով մարդկանց «երախտամոռ» անվանելով՝ Փաշինյանը խորացնում է անջրպետը ազգի ներսում՝ հայերին բաժանելով «ճիշտների» (նրանց, ովքեր լռում են) և «մոլորվածների» (նրանց, ովքեր հիշում և սգում են):
Ինչպես նշում է Մարտիրոսյանը, Փաշինյանի հայտարարությունները պետք է դիտարկել ոչ միայն քաղաքական, այլև պատմափիլիսոփայական տեսանկյունից: Ժողովուրդներն ապրում են ոչ միայն քարտեզներով և միջազգային գրանցամատյաններով: Նրանք ապրում են հիշողությամբ, նախնիների գերեզմաններով, եկեղեցիներով, լեզվով և այդ հողի համար թափված արյամբ:
«Ժողովրդին կարելի է ժամանակավորապես զրկել հողից, բայց վտանգավոր է զրկել հիշողությունից», - նախազգուշացնում է իրավաբանը:
Ղարաբաղյան շարժումը որպես «ճակատագրական սխալ» կամ «խաբեություն» ներկայացնելու փորձը վիրավորանք է այն սերունդների համար, որոնք դրանում տեսնում էին գոյատևման միակ հնարավորությունը Սումգայիթի և Բաքվի ջարդերից հետո: Սա հազարավոր զինվորների և խաղաղ բնակիչների զոհերի արժեզրկում է:
Ինչո՞ւ է Փաշինյանը գնում այս քայլին հենց հիմա: Պատասխանը ընտրական տեխնոլոգիաների հարթության մեջ է: Արցախի կորստի քաղաքական պատասխանատվության բեռը թեթևացնելու համար իշխանությունը փորձում է փոխել ոչ թե իրադարձությունը, այլ դրա ընկալման լեզուն:
Տրամաբանությունը պարզ է. եթե ընտրողին համոզեն, որ «Արցախը երբեք իրականում չի եղել» կամ «այն մեզ չի պատկանել», ուրեմն կորցնելու բան էլ չի եղել: Եթե զոհերն անիմաստ են եղել, ապա վարչապետից դրանց անիմաստության համար պահանջելու էլ կարիք չկա:
Բայց պատմությունը գրվում է ոչ թե պաշտոնյաների լեզվով, այն գրվում է տեղահանվածների ցավով, Ստեփանակերտի դատարկ տներով և նրանց հիշատակով, ովքեր մնացել են ընկած Ղարաբաղի հողում:
Փաշինյանը կարող է որքան ուզի հայերին անվանել «երախտամոռ» այն բանի համար, որ նրանք հիշում են իրենց պատմությունը, սակայն ժողովուրդը, որին ներշնչում են, թե իր պայքարը սխալ է եղել, ռիսկի է դիմում կորցնել հավատը ապագայի նկատմամբ:
Իսկական խաղաղությունն ու հզոր պետությունը կառուցվում են ոչ թե անցյալի ժխտման և սեփական պատմության նվաստացման, այլ արժանապատվության, ճշմարտության և սթափ հաշվարկի վրա: Փաշինյանի փորձը՝ հիշողությունը փոխարինել մանիպուլյացիայով, նրա նախընտրական քարոզարշավի բարոյական սնանկացման ամենավառ նշանն է: