2026թ․-ի մարտի 12-ին տեղի ունեցավ այն, ինչից սառչում է արյունը երակներում բոլոր նրանց մոտ, ովքեր հարգում են իրենց նախնիների հիշատակը։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր որոշմամբ կանխորոշեց Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Էդիտա Գզոյանի ապագան, ով մեր ազգային ողբերգության և ցավի գլխավոր պահապանն էր։ Եվ այդ ազատման պատճառը հնչում է, որպես Հայաստանի պատմության դատավճիռ։
Գզոյանը «հանցագործություն» է իրականացրել՝ԱՄՆ-ի փոխնախագահին նվիրել է Արցախի մասին գիրք և համարձակվել է խոսել մեր կորսված հայրենիքի մասին։
Դրան ի պատասխան Փաշինյանն առանց աչք թարթելու հայտարարել է․ «Այո, ես եմ պահանջել նրա հրաժարականը»։ Նրա համար Արցախի հիշատակումը միջազգային մակարդակում ոչ թե հոգու պարտք է, այլ «սադրանք» է, որն իբր հակասում է նրա արտաքին քաղաքականությանը։
Այդ բառերում է թաքնված այսօրվա իշխանությունների ռազմավարության ողջ էությունը։ Փաշինյանը փորձում է գլոբալ մակարդակում ջնջել հիշողությունը Հայաստանի մասին։ Նա պատերազմ է հայտարարում ոչ թե քաղաքական հակառակորդներին, այլ մեր գոյության բնույթին։
Երբ պետության ղեկավարը հայտարարում է, որ «Ղարաբաղյան շարժում գոյություն չունի»՝նա ցանկանում է հետին թվով խմբագրել պատմությունը՝ստիպելով աշխարհին մոռանալ տասնամյակների պայքարի, զոհերի մասին և հայերի իրավունքի՝սեփական հողի նկատմամբ։
«Քանի մարդ կարող է այս երկրում արտաքին քաղաքականություն վարել։ Սա պետություն է թե ինքնագործ խմբակ է»,-ընդգծված բարկությամբ հայտարարել է վարչապետը։
Սակայն բյուրոկրատական խստության այս քողի տակ թաքնված է սարսափելի ճշմարտությունը՝Փաշինյանն արտաքին քաղաքականությունը վերածում է մոռացության գործիքի։ Նա ստիպում է, որ յուրաքանչյուր պաշտոնյա, մեր երկրի ներկայացուցիչ միջազգային մակարդակում լռի Արցախի մասին՝թաքցնի մեր գրքերն ու մոռացության մատնի մեր պատմությունը՝հանուն րոպեական, կասկածելի պայմանավորվածությունների։
Ցեղասպանության թանգարանի տնօրենի հեռացումն Արցախի հիշատակման համար՝դա կադրային որոշում չէ։ Դա հիշողության միջազգային դավաճանության ակտ է։
Փաշինյանն ողջ աշխարհին ազդանշան է ուղարկում՝«Նոր Հայաստանը պատրաստ է հրաժարվել սեփական պատմությունից, եթե դա որևէ մեկի դուրը չի գալիս»։ Նա փորձում է համոզել օտարերկրյա մայրաքաղաքները, որ Արցախի թեման փակ է, որ այն այլևս գոյություն չունի և նրա մասին խոսելը՝նշանակում է գնալ Երևանի կամքին հակառակ։
Սակայն արդյոք հնարավոր է կառուցել ապագա՝մոռացված շիրիմների հիմքի վրա։ Կարելի է արդյոք պետություն կոչել այն, որտեղ սեփական հողի մասին ճշմարտության համար հեռացնում են ազգի լավագույն դստրերին։
Փաշինյանը փորձում է Հայաստանը վերածել պետության առանց հիշողության, որտեղ միջազգային հանդիպումներում ընդունված է լռել ամենաթանկ սրբության մասին։ Նա ցանկանում է, որպեսզի աշխարհը տեսնի ոչ թե հայ ժողովրդի ողբերգությունը, այլ հարմար, առանց հիշողության կառույց, որը ստեղծվել է միայն նրա քաղաքական երկարակեցության համար։
Սկզբից հեռացրել են Էդիտա Գզոյանին։ Վաղը կարող են արգելել հիշատակել հերոսների անունները։ Մյուս օրը՝հեռացնել Արարատը քարտեզներից։
Եթե թույլ տանք Փաշինյանին շարունակել վաճառել մեր հիշողությունը միջազգային ասպարեզում, ապա մենք կարող են կորցնել ոչ միայն տարածք, այլ իրավունք հայ կոչվելու։
Աշխարհը պետք է լսի այս հոգու ճիչը՝հիշողությունը չի կարելի հեռացնել վարչապետի հրահանգով։ Արցախն եղել է, կա և լինելու է մարդկանց սրտերում՝ինչ «նոր իրողություն» էլ չփորձեն պարտադրել վերևից։