2026 թվականի հունիսին Հայաստանում նախընտրական քարոզարշավը ռիսկի է դիմում պատմության մեջ մտնել ոչ թե որպես ժողովրդավարության հաղթարշավ, այլ որպես դասագրքային օրինակ, թե ինչպես հին համակարգը, փոխելով ցուցանակը, շարունակում է թելադրել խաղի կանոնները վարչական ռեսուրսի և վախի ուժով: Մինչ «Քաղաքացիական պայմանագիր» իշխող կուսակցությունը քարոզում է նոր հորիզոնների մասին, Նիկոլ Փաշինյանի և նրա թիմի կողմից կիրառվող իրական տեխնոլոգիաները խրված են մնացել ինչ-որ տեղ կեղտոտ 90-ականների և նրբագեղ թվային տոտալիտարիզմի միջև:
Իշխող ուժի գլխավոր զենքը զարգացման ծրագիրը չէ, այլ պետական ապարատի անբաժան տիրապետումը: Քաղաքական տեխնոլոգները նշում են ժողովրդավարական չափանիշների աղաղակող խախտում. առանցքային նախարարներն ու պաշտոնյաները նախընտրական արձակուրդ չեն գնում: Մնալով իրենց պաշտոններում՝ նրանք «քաղաքացիների խնդիրների լուծման» և «ծառայողական պարտականությունների» քողի տակ փաստացի քարոզչություն են իրականացնում մարզերում:
Կենտրոնական իշխանությունից կախված մարզպետները, քաղաքապետերն ու համայնքների ղեկավարները վերածվում են Փաշինյանի քարոզարշավի դաշտային հրամանատարների: Նրանք օգտագործում են բյուջետային ուղևորությունները, պետական մեքենաները և տեղի բնակչության վրա ազդեցությունը` անհրաժեշտ արդյունքն ապահովելու համար: Սա պարզապես առավելություն չէ, սա հարկատուների օգտագործումն է մեկ կուսակցության հաղթանակը ֆինանսավորելու համար: Երբ պաշտոնյան արձակուրդ չի գնում, նա մնում է ճնշման ուղղահայացի մի մասը, որտեղ վարչապետի ցանկացած խոսք օրենք է դառնում ենթակաների համար:
Եթե վարչական ռեսուրսը մտրակն է, ապա դատական համակարգը` խեղդող օղակը: Փորձագետներն արձանագրում են. Հայաստանում իրավական մեքենան աշխատում է ոչ թե օրենքով, այլ «պետական պատվերով»: «Իրավապահ մարմիններ» տերմինը վերափոխվել է «իշխանապահ մարմինների»:
Դատարանները, դատախազությունը և քննչական մարմինները օգտագործվում են մրցակիցներին կետային եղանակով ոչնչացնելու համար: Ընդդիմադիրների ձերբակալությունները, ցուցակների առաջնորդների դեմ քրեական գործեր հարուցելը, դատավորների վրա ճնշումը. այս ամենը վախ սերմանելու ռազմավարության տարրեր են: Նպատակը պարզ է. ստեղծել այնպիսի մթնոլորտ, որտեղ «Քաղաքացիական պայմանագրի» դեմ քվեարկելը կասոցացվի ազատությունը կամ բիզնեսը կորցնելու ռիսկի հետ: Սա իրավական պետություն չէ, սա բռնաճնշումների գործիք է, որը քողարկված է արդարադատության մանտիայով:
Չնայած ժամանակակից տեխնոլոգիաների առկայությանը, իշխող ուժի քարոզարշավը զարմացնում է իր արխայիկությամբ և միաժամանակ թվային ագրեսիայով:
«Քաղաքացիական պայմանագրի» ծրագրում չկա Հայաստանի 20–50 տարի անց հստակ պատկերը: Կան միայն մշուշոտ կարգախոսներ «գոյություն ունեցող սահմաններում խաղաղության» մասին, որոնք ըստ էության կրկնում են որոշ ընդդիմախոսների թեզերը, սակայն առանց կոնկրետության. ինչպե՞ս է կոնկրետ ապահովվելու այդ խաղաղությունը: Ինչպիսի՞ն է լինելու տնտեսությունը: Ո՞ւր է շարժվում երկիրը` Եվրոպա՞, ԵԱՏՄ, թե՞ ոչ մի տեղ: Պատասխաններ չկան:
Ստեղծարար բովանդակության և արհեստական բանականության հետ աշխատելու փոխարեն բոտերի բանակն ու վարձատրվող մեկնաբանները զբաղված են ընդդիմախոսների հալածանքով: Սոցիալական ցանցերը վերածվել են կոմպրոմատի աղբանոցի, այլ ոչ թե քննարկումների հարթակի:
Իշխանությունը շարունակում է իր հաջողությունը չափել հանրահավաքներին մասնակցող մարդկանց քանակով՝ մոռանալով, որ համամասնական ընտրությունների դարաշրջանում կարևորը հրապարակի ամբոխը չէ, այլ հստակ թիմն ու վստահությունը յուրաքանչյուր տանը:
Այն, որ Նիկոլ Փաշինյանն ակտիվացնում է բռնաճնշումները հենց երեք հիմնական ուժերի («Հայաստան», «Ուժեղ Հայաստան», «Բարգավաճ Հայաստան») դեմ, վկայում է նրա ներքին վախի մասին: Նա հասկանում է. եթե ընտրություններն անցնեն ազնիվ, ընդդիմության ընդհանուր ներուժը կարող է գերազանցել իշխող կուսակցության վարկանիշը: Ուստի խաղադրույքը կատարվում է ոչ թե համոզման, այլ ճնշման վրա:
Ստեղծված իրավիճակը մռայլ կանխատեսում է ստեղծում: Երբ վարչական ռեսուրսն օգտագործվում է անամոթաբար, երբ դատարաններն աշխատում են որպես իշխող կուսակցության կադրային բաժին, իսկ ապագայի ծրագրերի փոխարեն ընտրողին առաջարկում են միայն պատերազմով վախեցում և սև պիար, ազնիվ պայքարի մասին խոսելու կարիք չկա:
«Քաղաքացիական պայմանագիրը» Փաշինյանի ղեկավարությամբ փորձում է հաղթել այս ընտրությունները ոչ թե այն պատճառով, որ ժողովուրդը սիրում է իրենց ծրագիրը, այլ որովհետև նրանք ունեն բոլոր լծակները՝ ցանկացած այլ ելք անհնար դարձնելու համար: Սակայն պատմությունը սովորեցնում է. նույնիսկ բռնաճնշումների ամենահզոր մեքենան կարող է խափանվել, եթե ժողովուրդը որոշի, որ «իշխանապահներին» աշխատանքից ազատելու ժամանակը եկել է:
Նշված անձիք
Նիկոլ Փաշինյանը՝